مراقبات ماه ذیالقعدة الحرام
این ماه اولین ماه از ماههای حرام است كه جنگ با كفار در آن ماهها حرام میباشد و انسان از این مطلب حكم جنگیدن و مخالفت با خدا را میفهمد. بنابراین، ای نفس! بكوش در این ماهها دل و بدنت را بیشتر از سایر ماهها حفظ نموده، كاری بر خلاف احكام الهی انجام نداده و حتی از بلایا و مصیبتهایی كه ناشی از قضای اوست راضی باشی.
توبهای منقول از پیامبر اكرم صلواتاللهعلیه و فضیلت توبه و استغفار
برای بدست آوردن طاعت خدا در این ماه قبل از هر چیز از تمام مسائلی كه قبلا گرفتار آن بودی توبه كن؛ توبهای صادقانه.
از رسول خدا صلوات الله علیه روایت شده است كه در روز یكشنبه ماه ذیالقعده فرمود: مردم! كدامیك از شما میخواهید توبه كنید؟ راوی میگوید: گفتیم: رسول خدا! همه ما میخواهیم توبه كنیم. حضرت فرمودند: غسل كرده، وضو گرفته و چهار ركعت نماز بجا آورید. در هر ركعت یك بار (فاتحةالكتاب)، سه بار (قل هو الله احد) و یك بار معوذتین (قل اعوذ برب الناس و قل اعوذ برب الفلق) بخوانید. آنگاه هفتاد بار استغفار نموده و در پایان (لا حول و لا قوة الا بالله) بگویید. سپس بگویید: «یا عزیز! یا غفار! اغفرلی ذنوبی و ذنوب جمیع المؤمنین و المؤمنات فانه لا یغفر الذنوب الا انت» ای عزیز! ای بخشاینده! گناهان من و گناهان تمام مردان و زنان مؤمن را ببخش كه جز تو كسی گناهان را نمیبخشد.
آنگاه فرمود: بندهای از امت من چنین عملی را انجام نمیدهد مگر این كه از آسمان به او ندا میرسد: بنده خدا! عمل را از نو شروع كن كه توبه تو قبول، و گناهانت بخشیده شد. فرشته دیگر از زیر عرش ندا میكند: ای بنده! مبارك باد بر تو و بر خانواده و خاندانت. منادی دیگری صدا میزند: در روز قیامت، دشمنانت را از تو راضی مینمایند فرشته دیگری ندا میكند: ای بنده! با ایمان از دنیا میروی. دینت از تو گرفته نشده و قبر تو نورانی و وسیع خواهد شد. منادی دیگر صدا میزند: پدر و مادر راضی میشوند، گرچه خشمگین باشند؛ پدر و مادر، تو و خاندانت بخشیده شده و در دنیا و آخرت خوش رزق خواهی بود. جبرئیل ندا میكند: من با فرشته مرگ پیش تو آمده و به او دستور میدهم كه با تو خوش رفتار بوده، بخاطر مرگ آسیبی به تو نرسانیده و بنرمی روح را از بدنت خارج نماید. گفتیم: رسول خدا! اگر كسی در زمان دیگری چنین بگوید چطور؟ فرمودند: چیزهایی را كه گفتم برای او نیز خواهد بود. جبرئیل این مطالب را در شب معراج به من گفت.
امام باقر علیهالسلام فرمودند: خداوند از توبه بنده خود بیش از شخصی كه در شب دراز و بسیار تاریك مركب سواری و آذوقه خود را گم كرده و سپس پیدا كند، خوشحال میشود.
و نیز از امیر المومنین علیهالسلام روایت شده است كه به شخصی كه در حضور حضرت گفت: استغفرالله، فرمودند: مادرت به عزایت بنشیند. میدانی استغفار چیست؟ استغفار درجه بلند مرتبگان بوده و شش شرط دارد: اول - پشیمانی از گذشته. دوم - تصمیم بگیری كه هیچگاه آن را انجام ندهی. سوم - این كه حقوق تمام مخلوقات را ادا كرده تا جایی كه خداوند را سبكبار دیدار نمایی. چهارم - تمام واجباتی را كه ضایع كردهای جبران نمایی. پنجم - گوشتی را كه از مال حرام روئیده با اندوه ذوب كرده تا پوست به استخوان بچسبد و گوشت جدیدی بوجود آید. ششم - رنج فرمانبرداری را به جسم بچشانی، همانگونه كه شیرینی گناه را به آن چشانیدهای. و در این هنگام بگو: استغفرالله.
روزه ماههای حرام
درباره خصوصیات ماههای حرام از شیخ مفید علیهالرحمة روایت شده است كه رسول خدا صلواتاللهعلیه فرمودند: كسی كه سه روز از ماه حرام، پنجشنبه، جمعه و شنبه را روزه بگیرد خداوند عبادت یك سال را برای او مینویسد. و در روایت دیگری آمده است كه: عبادت نهصد سال كه روزهای آن را با روزه و شبهایش را در عبادت گذرانده است برای او نوشته می شود. این روایت با روایتی كه درباره روزه سه روز در هر ماه، دو پنجشنبه و یك چهارشنبه وارد شده، منافاتی ندارد. و اگر دو پجشنبه و یك چهارشنبه و جمعه را روزه بگیرد بعید نیست كه برای عمل به هر دو روایت كافی باشد.
شب مبارك نیمه ذیقعده
از كارهای مهم این ماه عمل شب نیمه آن است: سرور ما قدسسره در اقبال از احمد بن جعفر بن شاذان روایت كرده است كه گفت: از پیامبر صلواتاللهعلیه روایت شده است كه: شب پانزدهم ذیالقعده شب مباركی است. خداوند در آن با رحمت به بندگان مومنش مینگرد. پاداش كسی كه در آن با عمل از خداوند فرمانبرداری كند، مانند پاداش صد روزهدار ملازم مسجد كه به اندازه یك چشم بهم زدن نیز نافرمانی خدا را ننمودهاند، میباشد. بنابراین انسان باید در نیمه شب مشغول به طاعت خداوند شده و به دعا و نماز بپردازد. زیرا روایت شده است: كسی در این شب چیزی از خدا نمیخواهد مگر اینكه به او عنایت میفرماید.
ویژگی طاعت و عبادت این شب
طاعت و عبادت، در این شب از این جهت كه مشهور نبوده و مردم كمتر، در آن به طاعت خدا مشغول میگردند، آن را از سایر شبهای مشهور ممتاز میگرداند. كه این مطلب نزد اهل مراقبت مهم است. زیرا توجه، در زمان غفلت عموم، از مراقبات مهم و باعث سرعت اجابت است. و نیز اعمال نزد خداوند بزرگتر و به قبول نزدیكتر و اجر بیشتری دارد.
اعمال روز بیست و پنجم، روز دحوالارض
كار مهم در این ماه آگاهی از نعمتهایی است كه خداوند در روز دحوالارض، گسترش زمین، به بشر ارزانی داشته است. زیرا آگاهی از نعمت و كم كیف آن اولین مرتبه شكر است در روایات زیادی آمده است كه در بیست و پنجم ذیالقعده كعبه نصب گردیده، زمین گسترده شده، آدم پایین آمده، خلیل و عیسی علیهماالسلام متولد شدند و رحمت پخش شده است. از امیرالمؤمنین علیهالسلام روایت شده است كه فرمودند: اولین رحمتی كه از آسمان به زمین نازل شد، در بیست و پنجم ذیالقعده بود. كسی كه این روز را روزه داشته و شبش را به عبادت بایستد، عبادت صد سال را كه روزش را روزه و شبش را در عبادت باشد، خواهد داشت. هر گروهی كه در این روز برای ذكر پروردگار بزرگشان گرد هم آیند، پراكنده نمیگردند مگر این كه خواسته آنان داده میشود.
نعمت نصب كعبه و گسترش زمین
نعمت نصب كعبه و گسترش زمین شكلی دارد و ماهیتی. شكل ظاهری آن همانگونه كه در اقبال به آن اشاره شده این است كه خدای متعال در این روز زمین را برای سكونت و زندگی انسانها آفریده و از رحمتی كه در این روز نازل گردید، زمین و نعمتهای آن حتی بدن و روزی ما بوجود آمد. بنابراین تمام نعمتها از هر جنس، نوع و صفت، كه كسی قادر به شمارش آن نیست، در این روز فرود آمده و پخش شده است.
از بزرگترین نعمتهای این روز این است كه كعبه را خانه خود قرار داده و اجازه داده است كه مردم آن را زیارت نموده و با پاداش و رضایت فراوان این عمل را از آنان میپذیرد. و این نهایت لطف، مهربانی و كرم است.
كتاب المراقبات نوشته عالم عامل و عارف كامل مرحوم آیتالله حاج میرزا جواد آقا ملكی تبریزی(ره)